​Comhoibriú leis an ​TSO

Comhoibriú leis an TSO

Is ionann feidhmiú slán sábháilte an líonra leictreachais in Éirinn agus an córas dáileacháin agus an córas tarchurtha ag obair le chéile ar bhealach comhordaithe ionas go bhfreastalaítear ar gach uile chustaiméir. Beidh an dá chóras ag plé le breis is 8GW de ghiniúint eadrannach fuinnimh in-athnuaite faoin mbliain 2030, rud a mbeidh comhoibriú níos dlúithe idir Oibreoir an Chórais Dáileacháin (OCD) agus Oibreoir an Chórais Tarchurtha (OCT) ag teastáil ina leith. Beidh i gceist leis sin leas a bhaint as ardáin chliste TFC agus a bheith solúbtha le fuinneamh seasmhach, inbhuanaithe agus éifeachtúil ó thaobh costas de a chur ar fáil dár gcuid custaiméirí. Chun é sin a dhéanamh, teastaíonn ón OCT, EirGrid, seirbhísí tacaíochta ó chustaiméirí giniúna agus ó chustaiméirí éilimh, an chuid is mó díobh atá nasctha leis an gcóras dáileacháin.

Córas Leictreachais Seasmhach, Inbhuanaithe a Sheachadadh (DS3)

Tá ESB Networks ag déanamh éascaíocht ar ár gcustaiméirí cheana féin leis na seirbhísí seo a sholáthar in DS3. Tá líon na soláthróirí seirbhíse ar an líonra dáileacháin íseal go leor faoi láthair ach tiocfaidh méadú ar a líon amach anseo mar thoradh ar na riachtanais solúbthachta, i bhfoirm giniúint sholúbtha, ar Fhreagairt don Éileamh agus ar stóráil fuinnimh. Chomh maith le bainistíocht ghníomhach chumhachta, táimid ag obair freisin chun cumhacht fhreasaitheach a sholáthar ón gcóras dáileacháin chuig an gcóras tarchurtha mar fhreagairt ar riachtanais líonra, custaiméara agus an OCT. Féadfaimid é sin a dhéanamh ach córais rialaithe chliste a fheistiú i bhfostáisiúin ardvoltais atá ann cheana féin agus na córais sin a bhainistiú ónár nIonaid Rialaithe Dáileacháin.

Tá idir dhúshláin le sárú agus dheiseanna le tapú, rud a fhágann go mbeidh orainn obair as lámha a chéile lenár gcuid comhpháirtithe solúbtha agus OCT le réitigh chuí a sheachadadh.

Bíonn rialú agus maoirseacht fíorama ríthábhachtach i leith bhainistíocht agus oibriú na greille ar gach leibhéal voltais. Tá giniúint in-athnuaite dháilte ag éirí níos coitianta agus tá sí ag teacht in ionad gineadóirí breosla iontaise móra cheana féin. Tá sreafaí cumhachta déthreocha, atá níos luainí, á bhfeiceáil againn ar fud an chórais leictreachais mar thoradh air sin, go háirithe ag na teorainneacha idir an líonra dáileacháin agus an líonra tarchurtha. Chun go mbeidh gach oibreoir córais in ann a gcóras a fheidhmiú ar an mbealach is éifeachtúla, is stuama is féidir, is gá an méid sonraí agus faisnéise a chomhroinntear idir an OCD agus an OCT a mhéadú agus iad a chomhroinnt níos minice, leis. Bíodh sin mar atá, is costasach an rud é gach uile shonra a chomhroinnt idir gach uile chomhpháirtí agus caithfear an próiseas a bhainistiú le dúbláil gan ghá ar obair a sheachaint agus lena chinntiú go mbíonn sé chomh slán agus iontaofa agus is féidir.

Beidh an tionscadal seo dírithe ar ardán píolótach malartaithe faisnéise a fhorbairt, a úsáidfear le bonn eolais a chur faoi forbairt an ardáin dheireanaigh a d’fhéadfaí a chur i bhfeidhm ar ár gcóras. Tá an obair seo á déanamh de réir na ceanglais atá leagtha amach i gCód Líonra na hEorpa - Treoirlínte d’Oibreoirí Córais. Ní mór don ardán malartaithe faisnéise fíorama seo a bheith in ann na nithe seo a leanas a dhéanamh:

 

  • Gach sonra fíorama ábhartha a bhailiú ó chóras SCADA, gineadóirí agus Aonaid Freagartha don Éileamh maidir leis an gcaoi a bhfuil an líonra leictreachais/an córas fuinnimh ag feidhmiú i láthair na huaire le léargas amhairc a thabhairt ar an líonra
  • Giniúint chomhbhailithe in aghaidh na príomhfhoinse fuinnimh i limistéir dár líonra agus réamhaisnéisí giniúna
  • Éileamh comhbhailithe agus réamhaisnéisí ar éileamh comhbhailithe
  • Réamhaisnéisí ar an acmhainn solúbthachta atá ar fáil
  • Taifead a choinneáil ar chinntí faoi bhearta atá le déanamh ar an líonra tarchurtha agus ar an líonra dáileacháin. Éirim le faisnéis chuí maidir le cinntí a chomhroinnt
  • Riachtanais réamhaisnéisithe a thaifeadadh, m.sh. seirbhísí córais DS3 nó seirbhísí áitiúla ar an líonra dáileacháin, de réir mar is cuí

D'fhéadfadh sé go mbeadh sé de chumas i leaganacha eile den ardán amach anseo sonraí ó mhéadair chliste agus sonraí méadraithe eile maidir le haonaid bheaga a chur san áireamh.

Ar cheann de na hiarmhairtí a bheidh ann mar gheall ar an athrú ó ghineadóirí móra sioncronacha chuig cineálacha giniúna in-athnuaite, neamhshioncronacha, amhail fuinneamh gaoithe, ná laghdú ar thámhaí an chórais. Fágann sé sin go mbeidh an mhinicíocht níos athraithí agus go n-athróidh sé i bhfad níos sciobtha ná riamh nuair a tharlaíonn suaitheadh ar an gcóras cumhachta.

Tá tábhacht ar leith ag baint leis seo i gcás córais ghiniúna atá nasctha leis an gcóras dáileacháin de bharr gur úsáid ESB Networks, cosúil leis an gcuid is mó d’fhóntais, Ráta Athraithe na Minicíochta (RAM) go traidisiúnta le leithlisiú áitiúil a bhrath, rud ar gá an gineadóir a dhínascadh dá bharr. Le dul i ngleic lena leithéid d’athruithe minicíochta i gcás greille a bhfuil neart foinsí fuinnimh in-athnuaite nasctha léi, tá tairseach nua 1 Hz/s sainorduithe do RAM. Is é an fhadhb anois i gcás teagmhas ar fud an chórais suas le 1 Hz/s go ndínascfadh na gineadóirí atá nasctha leis an gcóras dáileacháin agus atá socraithe le dínascadh ag 0.4-0.6 Hz/s, rud a dhéanfadh an teagmhas seacht n-uaire níos measa agus a d’fhéadfadh a bheith ina chúis le lándorchú an chórais.

Tá i gceist leis an tionscadal seo an socrú cosanta gineadóra a athrú go 1Hz/s ar na gineadóirí ar fud an líonra dáileacháin, ionas go bhfanfaidh na gineadóirí nasctha chun tacú leis an ngreille i rith teagmhais mhinicíochta ar fud an chórais ach go mbeidh fós in ann teagmhais leithlisithe áitiúil a bhrath freisin. Is ceist chomhlíonta leis an gCód Dáileacháin iad na hathruithe seo agus ní mór dóibh siúd a bhfuil gineadóirí acu iad a chomhlíonadh. Déanfaidh an clár seo cinnte de go méadóimid seasmhacht an chórais ó thaobh minicíochta de, go n-uasmhéadóimid na buntáistí uile a bhaineann leis an nginiúint fuinnimh in-athnuaite agus go mbainfimid amach spriocanna na hÉireann i ndáil le Soláthar Fuinnimh In-Athnuaite – Leictreachas (RES-E) faoin mbliain 2020.

Tá sé mar aidhm ag an OCT agus ag an OCD araon úsáid a bhaint as acmhainn nasctha reatha an chórais dáileacháin nuair is féidir, go háirithe an acmhainn cumhachta freasaithí atá i bhfeirmeacha gaoithe agus i gcineálacha giniúna dáilte eile, chun tacú le dea-fheidhmiú an chórais tarchurtha. Is acmhainn mhór é seo i bhfianaise go bhfuil leath-mheigeavata de chumas giniúna nasctha leis an gcóras dáileacháin.

Le haistriú na cumhachta freasaithí chuig an gcóras tarchurtha a éascú, tá córas rialaithe cliste, darb ainm an Rialaitheoir Nódach, forbartha ag ESB Networks.

Coincheap nua is ea an Rialaitheoir Nódach, a bhfuil sé mar aidhm aige iarraidh ar fheirmeacha gaoithe móra atá nasctha leis an OCT úsáid a bhaint as éirim láraithe uathoibrithe le go bhféadfar an méid is mó cumhachta freasaithí is féidir a chur ar aghaidh chuig an gcomhéadan OCT-OCD ach meas a léiriú ar chumas an chórais dáileacháin ó thaobh toilleadh voltais agus teirmeach de ag an am céanna. Leis an gcoincheap seo a thástáil táimid chun triail a bhaint as an teicneolaíocht seo ag an mbraisle ghaoithe sa Choitín, Co. Thiobraid Árann. Táthar ag súil go gcuirfear an coincheap i bhfeidhm ina thuilleadh braislí gaoithe ar fud an chórais tar éis é a chruthú. Cuirfear tacaíocht luachmhar cumhachta freasaithí ar fáil don líonra tarchurtha ar an gcaoi sin, agus fágfaidh sé i gcásanna áirithe go bhféadfaimid infheistíocht in infreastruchtúr tarchurtha (amhail STATCOManna agus bainc toilleoirí) a chur siar nó a chur ar ceal go hiomlán fiú amháin.

Ní úsáidfear an Rialaitheoir Nódach ach i gcás naisc Cineál B a mbaineann an Cód Dáileacháin leo ar an gcéad dul síos.

Is ann do naisc ghaoithe eile atá cosúil leis an nasc Cineál B go teicniúil ach nasctar le claochladán 110kV ar leith iad i stáisiún éilimh 110kV atá ann cheana. Tá sé beartaithe an córas rialaithe seo a fheistiú sna líonraí seo i gcéim 2 de rolladh amach an Rialaitheora Nódaigh. Caithfear córas an Rialaitheora Nódaigh a fhorbairt tuilleadh leis sin a dhéanamh, áfach. Déanfar tuilleadh staidéar lena mheas cibé acu ar chóir leanúint ag aghaidh leis an rolladh amach nó nár chóir. Is iad naisc Cineál C an chéad chatagóir eile de nasc giniúna. Tá custaiméirí éilimh nasctha leis an gcineál seo naisc agus beidh gá le tuilleadh trialacha chun na halgartaim rialaithe a bharrfheabhsú.

Tá roinnt tionscadal ar bun ag ESB Networks a bhfuil sé mar aidhm acu sreafaí cumhachta iarbhír nó freasaithí a bhainistiú le tacú le feidhmiú an chórais tarchurtha (SERVO, an Rialaitheoir Nódach) agus tá siad á bhfáil trí chlár DS3 EirGrid cheana féin. Mar sin féin, d’fhéadfadh coinbhleachtaí nó torthaí neamhbheartaithe teacht chun cinn nuair a scartar soláthar seirbhísí cumhachta iarbhír agus freasaithí óna chéile. Tá cur chuige comhtháite i leith bhainistíocht an chórais dáileacháin ag teastáil dá bhrí sin. Uasmhéadófar leis sin cumas na nAcmhainní Fuinnimh Dáilte (AFD), amhail stóráil fuinnimh, giniúint dháilte, feithiclí leictreacha a bhfuil cumas feithicle go heangach acu agus aonaid freagartha don éileamh, chun páirt níos gníomhaí a ghlacadh sa chóras fuinnimh leictreachais ar an iomlán. Tabharfaidh an tionscadal uaillmhianach seo an dá theicneolaíocht sin le chéile le sreafaí cumhachta iarbhír agus freasaithí a rialú chun tacú le riachtanais an chórais tarchurtha, ach iad a fheidhmiú laistigh de na teorainneacha inghlactha ar an gcóras dáileacháin go fóill. An tsolúbthacht seo a thugann AFDanna atá nasctha leis an gcóras dáileacháin dúinn, is mar gheall uirthi a fhéadfaimid tosú ar dhíchoimisiúnú an trealaimh breosla iontaise, a thug an tsolúbthacht chéanna dúinn go traidisiúnta.

Bíodh sin mar atá, beidh níos mó ná réiteach teicniúil ag teastáil leis an méid sin a bhaint amach. Breathnófar chomh maith ar an gcreat tráchtála agus rialála is éifeachtúla ó thaobh costas de i leith na seirbhísí seo a sholáthar don OCT agus an luach is fearr ar airgead a fháil don chóras leictreachais. Ar cheann de na creataí féideartha tá creat ina gcuirfeadh ESB Networks seirbhísí cumhachta freasaithí agus gníomhaí ar fáil don OCT, rud a bhforbrófaí sás cothromaithe áitiúil nua dá bharr. Sa chás sin, ghníomhóimis mar ‘chomhbhailitheoir na gcomhbhailitheoirí’ (.i. comhbhailitheoir seirbhíse).

Forbrófar ardán SERVO ESB Networks sa tionscadal seo chun éascaíocht a dhéanamh ar idirghníomhú éifeachtach, tráthúil le gach rannpháirtí margaidh agus ar shocruithe tráchtála nua a fhorbairt i dtaca le soláthar seirbhísí nua is dócha a dtairgfear sciar maith den mhargadh dóibh. Caithfear dul i dteagmháil le custaiméirí freisin le tuiscint a fháil ar na constaicí a d’fhéadfadh a bheith roimh rolladh amach níos leithne, mar aon le creat um oibríochtaí slána eangaí a bhunú a spreagfaidh comhordú éifeachtúil i ndáil le pleanáil infheistíochta SO agus DNO, pleanáil oibríochtúil agus spriocanna fíorama.

San Eoraip, is ann do cheithre phríomhghrúpa ionadaíochta do OCDanna. Is iad sin:

  • CEDEC
  • Eurelectric
  • EDSO d’Eangacha Cliste
  • GEODE

Tá coiste traseagraíochtúil curtha ar bun le teacht ar chomhthuairim ar an gcaoi is fearr le húsáid na solúbthachta ag acmhainní atá nasctha leis an gcóras dáileacháin a chur chun cinn agus le mianta na gcustaiméirí a shásamh ina leith sin, ach slándáil agus sláine an chórais dáileacháin a chosaint ag an am céanna.

Mar bhall de Eurelectric, táimid páirteach i saothar an Choiste.

Bunaíodh foghrúpaí le haghaidh a thabhairt ar na saincheisteanna seo a leanas;

  • Comhordú idir an OCT agus an OCD
  • Sainmhíniú a thabhairt ar fhadhbanna
  • Réimse na réiteach
  • Modhanna fála seirbhíse

Tá sé beartaithe tuarascáil ar na torthaí a chur faoi bhráid an Choimisiúin Eorpaigh faoi dheireadh 2017. Tabharfar breac-chuntas sa tuarascáil ar cén chaoi ar chóir úsáid na solúbthachta a chur chun cinn i líonraí dáileacháin amach anseo dar leis an gCoiste. Úsáidfear an tuarascáil, i measc nithe eile, le bonn eolais a chur faoi phacáistí fuinnimh an Aontais Eorpaigh amach anseo.